DOĞANKAYA ÖZEL EĞİTİM VE UYGULAMA MERKEZİNDE DİYABET EĞİTİMİ

    Bafra Toplum Sağlığı Merkezi DoktorlarU Sema Kara ve Diyetisyen Emine Demir tarafından Doğankaya Özel Eğitim Uygulama Merkezinde Diyabetli öğrencilere yardımcı olabilmeleri amacıyla 25 Öğretmene Diyabet ve Diyabette beslenme ile ilgili sunumlar yapıldı. İnsülin uygulaması gösterildi konu ile ilgili broşürler dağıtılarak karşılıklı soru ve cevaplarla seminer sonlandırıldı.

                               DİYABET

İnsülin hormon eksikliği sonucu kan şekeri yükselmesi ile giden ,

Ömür boyu süren,

Bulaşıcı olmayan bir hastalıktır.

—Vücuda yiyecekler ile alınan gıdalar  midede parçalanıp, bağırsaklardan emilerek şeker (glikoz) olarak kana geçer ve enerji kaynağı olarak kullanılır.

Diyabetli çocuk, kandaki  şekeri kullanabilmek için dışarıdan insülin hormonu  almaya ihtiyaç duyar.

— İnsülin vücutta pankreas adı verilen organ tarafından üretilir. 

İnsülin kandaki şekerin hücre içine alınarak kullanılmasını sağlar.

Diyabetli kişide pankreasta insülin üreten hücreler  bir nedenle tahrip olur ve İnsülin üretemez.

Kan şekeri İnsülin olmayınca hücre içine alınamaz ve kanda şeker yükselir.

Ömür boyu sürer.

♦ Tedavi harcamalarının yüksek oluşu ve iş gücü kaybı nedeniyle hastaya ve ailesine, hem de topluma büyük yük getirir.
♦ Komplikasyonları        nedeni ile yaşam kalitesini azaltır.

DİYABETİN KOMPLİKASYONLARI

—Körlük

—Böbrek yetmezliği

—Alt ekstremite amputasyonları

—Kalp hastalıkları

—Diyabetli annelerin bebeklerinde doğumsal anomaliler

—Bebek ölümleri

DİYABET 2 ŞEKİLDE SINIFLANIR

— Tip I Diyabet

 Çocuk ve gençlerde görülür, mutlaka insülin tedavisi  gerekir.

 Çok su içme, sık idrara gitme, çok yemek yeme gibi belirtileri vardır.

 Beslenme planı ve egzersizle tedavi desteklenir.

  —

Tip II Diyabet

 İleri yaşlarda görülür, beslenme planı, egzersiz ve ağızdan alınan ilaçlarla kontrol altına alınabilir.

 Tedavide insülin de kullanılabilir.

 Diyabetlinin yaş grubuna göre normal kabul edilen kan şekeri düzeyleri değişmektedir

Yaşlara Göre İstenen Kan Değerleri

Yaş Grupları	AÇLIK ( Yemekten  Önce )	TOKLUK  (Yemekten 2 saat sonra Sonra)
7 – 12 yaş	80 - 140	100 - 160
12 yaş ve üstü	80 - 120	90 - 140

— Diyabet Tedavisi

 — Diyabet tedavisinin amacı; kan şekerini normal sınırlarda tutmaktır

—Diyabet Tedavisin de;

1-İnsülin tedavisi

2-Beslenme planı

3-Egzersiz   programları  üç vazgeçilmez unsurdur.

 Tedavide diyabeti kontrol altında tutabilmek için kan şekeri takibi ve yaklaşımlar çok önemlidir. Bu nedenle diyabetli kan şekeri ölçüm cihazını yanında taşımalı, okulda                gerektiğinde kan şekeri ölçümü yapabilmelidir.

— Kan şekeri ölçümü 

— Her yemekten / insülin uygulamalarından önce,

— Günde bir kez de yemekten sonra

— Diyabetli kendini kötü hissettiğinde  yapılmalıdır.

— Diyabetli öğrenciniz ve ailesi ile yakın iletişim kurarak, kan şekeri ölçüm cihazını           görünüz

— kullanmasını öğreniniz.

Diyabetli çocuklar / gençler takiplerinde sorun yok ise en az 3 ayda bir kontrol        yaptırır.

—Kontrol sonrası çocuğa / gence  durumu hakkında konuşabilmesi için fırsatlar  veriniz.

—Sizin onunla ilgilendiğinizi hissetmesi okul içinde kendini daha güvende hissetmesini sağlayacak

—Diyabetli  öğrenciler    bazen okulun takip ve tedavileri için uygun ortamlar olmadığı düşüncesi ile  tedavi ve     bakımlarını aksatabilmektedir.

Diyabet tanısının yeni konulduğu dönemlerde aile ve çocuk kan şekeri ölçümü, insülin enjeksiyonu, beslenme veya kan şekeri yüksekliği, düşüklüğü tedavisinde panik olup çok zaman harcayabilir. Bu durum bazen okula geç kalma nedeni olabilir.

 

— İNSÜLİN

•Pankreastaki Beta hücreleri tarafından salgılanan bir hormondur.

•Kandaki glikozun ya da amino asitlerin artması durumunda salgılanır.

Pankreastaki Beta hücreleri tarafından salgılanan bir hormondur.

•Kandaki glikozun ya da amino asitlerin artması durumunda salgılanır.

Pankreastaki Beta hücreleri tarafından salgılanan bir hormondur.

•Kandaki glikozun ya da amino asitlerin artması durumunda salgılanır.

İNSÜLİN UYGULAMA BÖLGELERİ

p Karın

◦Genel insülin emilimi için en uygun bölgedir.

p Kollar, uyluk, kalça

p Enjeksiyonlar arasında 1-2 cm mesafe bırakılmalıdır ve mutlaka rotasyon uygulanmalıdır.

CİLDİ KALDIRMA YÖNTEMİ

Cilt 2-3 parmakla tutup hafifçe kaldırılır.

Yanlış!

Tüm elle kavranarak kaldırılmış. Kas içi enjeksiyon riski yüksek.

Doğru

2-3 parmakla kaldırılmış, böylece SC doku kastan uzaklaştırılmış.

İNSÜLİN UYGULAMA YÖNTEMLERİ

—İnsülin enjektörleri

—İnsülin kalemleri

—İnsülin pompası

—

— İNSÜLİN KALEMLERİ
—Taşınması kolaydır.

—Daha pratiktir.

—Hatalı doz çekilmesini minumuma indirir.

—Özellikle görme sorunu olan hastalarda kullanımı rahattır.

—

Diyabetli çocuklar / gençler genellikle günde 4 kez insülin uygulaması yapmak  zorundadır. (diyabetliye özel uygulamalar olabilir aileden bilgi alabilirsiniz)

—

Okulda insülin ihtiyacı olan diyabetliler,  yetişkin birinin  yardımı olmadan da insülin  uygulaması yapabilirler. (diyabetlinin ailesi sizi bu konuda bilgilendirecek gerekiyor ise         yardımınızı isteyecektir)

—Diyabetli çocukların uyguladıkları insülin miktarı, yedikleri besinler ve aktiviteleri belli bir denge içinde olacak şekilde ayarlanmıştır.

—İnsülin  enjeksiyonu  kan şekerini  düşürür.  Bu nedenle  uygulama sonrası diyabetli beslenmelidir. ( kullanılan insülinin  özelliğine göre hemen veya 20-30 dakika sonra )

—Çocuğun / gencin insülin uygulama saatlerini öğrenip ona bu konuda kolaylık sağlayarak, anlayış gösteriniz.

Şeker Yükselmesi= Hiperglisemi
 —

Kan şekerinin normal sınırların üstünde olması durumudur.

— Ağız kuruluğu

— Aşırı susama, çok su içme,

— Sık idrara gitme

— Kendini iyi hissetmeme

— Baş ağrısı

— Karın ağrısı  vb.

— —Bu belirtiler gözleniyor ise kan şekeri ölçümü yapılarak kan şekerinin yükselme düzeyi belirlenir.—
250-300mg/dL ise diyabetli, istirahat ettirilerek, bol sıvı verilip aile ile iletişim kurulur.

— Şeker  Yükselme Nedenleri
—İnsülin uygulama saatini geciktirmek

—Fazla yemek, tatlı şeyler tüketmek

—Yetersiz hareket / egzersiz

— Başka bir hastalık örneğin, nezle, grip vb.

— Stres

 Diyabet tedavisinde beslenme çok önemlidir.  Diyabetli çocukların / gençlerin beslenme planı yaşıtları ile benzerlik gösterir . Ancak şeker ve yağ oranı düşük, lif oranı yüksek     yiyecekler tercih edilir.

—Beslenme planı yapılırken besin grupları arasında bir denge olması sağlanır. —

Hipoglisemi dışında diyabetli hasta asla şeker tüketmemelidir.

— —Her diyabetli için öğün planlaması farklı olabilir

—Örneğin; 3 ara + 3 ana öğün veya 3 ana + 1 ara öğün gibi.

—Öğünlerin zamanında alınması kan şekeri kontrolünde çok önemli rol oynar.

—Öğün saati geciktiğinde hipoglisemi yaşanabilir.

Bu nedenle diyabetli öğrencinizin beslenme planı ders saatleri içine denk geliyorsa veya hipoglisemi belirtileri varsa ders saatinde bir şeyler yiyip içmesine izin veriniz ve diğer öğrencilerinize bunun nedenlerini anlatarak onları bilgilendiriniz.

— Şeker  Düşmesi = Hipoglisemi

 —Kan şekerinin normal değerin  ( 70’in altına )   altına düşmesidir.—Genellikle hipoglisemi herhangi bir sağlık profesyoneli yardımı olmadan tedavi edilebilir.  Hipoglisemiye nelerin sebep olduğu ve nasıl tedavi edileceğini bilmek yeterlidir.

Hipoglisemi Belirtileri

Soluk, soğuk terleme

—Titreme

—Çarpıntı

—Dudaklarda, parmaklarda ve dilde uyuşma

—Huzursuzluk

—Açlık hissi bulantı

—Halsizlik, yorgunluk

—Algılama, konsantrasyon güçlüğü

—Sarhoş gibi konuşma, yürüme
Baş ağrısı

—Davranış değişiklikleri

—Çift veya  bulanık görme

—Bilinç bozukluğu, bayılma

—Havale geçirme görülebilir.

  HİPOGLİSEMİDE MÜDAHALE
Hipoglisemide, ilk olarak diyabetli istirahate (oturması yada duruma göre uzanması sağlanır )  alınır.
—Diyabetli bir şeyler yiyip içebilecek durumda ise, yaşa göre şeker/ şekerli su  veya 200ml meyve suyu verilip 15 dakika beklenir. Belirtiler geçmez veya kan şekeri yükselmez ise işlem tekrarlanır. (Tablo I)
—Öğün sonrası gelişen hipoglisemilerde (tok karnına) şekerin kan şekerini yükseltme süresi daha uzun olabilir.

 YAŞ GRUPLARINA GÖRE VERİLECEK GIDA

Yaş Grubu	Gıda Miktarı
7 – 12 yaş	3 -4  adet  kesme şeker veya  1 çay bardağı meyve suyu
12 – yaş ve üstü	5 – 6 adet kesme şeker  veya  1 su bardağı meyve suyu

—

Diyabetli bir şeyler yiyip içemeyecek durumda veya baygın ise, uygun bir yere    yatırılır. Glukagon adı verilen (turuncu şeker iğnesi) iğne yapılır.  En kısa sürede uygulama  yapılmalıdır.

( hipoglisemiden beyinin etkilenmesini önlemek için)

  —İnsülin  uygulanan  her   yerden glukagon yapılabilir. ( herhangi bir  sağlık  profesyoneli yardımı olmadan )  Deri altı veya   kas içerisine  uygulanabilir. 

Glukagon uygulamasından sonra  diyabetli 20-30  dakika içinde kendine  gelmediyse en  yakın   sağlık   kuruluşuna   götürülerek   uygulama   zamanı ve çocuk hakkındaki gözlemeler paylaşılmalıdır. Aileye de haber verilmelidir.

—Diyabetli geçirdiği hipoglisemi düzeyine göre kendini 20-30 dakika içinde iyi hissetse bile  maksimum  performansa  1-2  saat sonra  ulaşabilir.

— Kan Şekeri Düşmesinin  (Hipoglisemi)  Nedenleri

 —Ara veya ana öğünlerin atlanması, az veya geç alınması

— Aşırı hareket / egzersiz yapılması

— Fazla insülin yapılması

— Stres

— Diyabetli öğrenci ile ilgili gözlemlerinizi sık sık aile ile paylaşın.

— (sık idrar gitme,zararlı gıda tüketimleri, hipoglisemik ataklar vb.)

— Diyabet ve Spor / Egzersiz

Egzersiz / spor insülinin  etkisini  arttırarak  kan  şekerini  düşürdüğü  için  için  diyabet   tedavisinde önemlidir.

—Diyabetliler de sağlıklı çocuklar / gençler gibi spor yapıp, sporcu olabilir. Sağlık      ekibinin önerileri doğrultusunda  özellikle   beden eğitimi dersleri öncesi veya spor            aktivitelerine katılım saatlerinde ek gıda alımı veya insülin dozu azaltma gibi uygulamaları  yapabilirler.
Egzersiz  öncesi kan şekeri 100mg/dL  ve üzerinde ise, diyabetli normal egzersize     katılabilir.

—Kan şekeri 100mg /dl’nin altında ise ek ( karbonhidrat içeren ) gıda alarak aktivitelere katılması iyi olur.

—Bir saatten fazla süren spor veya egzersiz yapılacak ise diyabetli öğrencinin durumuna göre ek besin alması gerekebilir.

Unutulmaması gereken diyabetlinin kan şekeri normal sınırların altında ve 250mg/dL ‘nin  üstünde ise dengelenip spor yapması gerektiğidir.

Özellikle  diyabetli çocukları / gençleri spor faaliyetleri için destekleyiniz. Aktivite   süresince yakın gözleyiniz
Karbonhidrat sayımı, diyabetli bireylere verilen beslenme tedavisinde yer alan farklı öğün planlama yöntemlerinden bir tanesidir.

Karbonhidrat sayımı

—Ana ve ara öğünlerde tüketilen besinlerdeki ve içeceklerdeki karbonhidrat miktarının belirleyerek öğün planlanmasını sağlar.Diyabetli bireye özgü karbonhidrat/insülin (k/i)oranın hesaplanmasını sağlar.

—Kan şekeri hedef düzeylerinin üstünde veya altında olduğu zaman, bireyin insülin dozunu doğru miktarlarda arttırmasını veya azaltmasını sağlayan bir öğün planlama yöntemidir.

—

Kan şekeri düzeyine göre öğünde alınacak karbonhidrat miktarının doğru olarak saptanmasını sağlayan bir öğün planlama yöntemidir

Karbonhidrat sayımını öğrenebilmek için;
—Hangi besinlerde karbonhidrat vardır?

—Besinlerde ne kadar karbonhidrat vardır?

—Öğünlerde ne kadar karbonhidrat alınmalıdır?

—Alınan karbonhidrat miktarına göre kaç ünite insülin yapılmalıdır?

—Sonuç olarak diyabet yaşam boyu süren bir hastalıktır.

—Zorunlu yaşam değişikliği gerektirmeksizin , hastanın ve çevresinin hastalığın yönetiminde uygun davranış modeli geliştirmesi bu hastalıkla bir ömrü sağlıklı bir şekilde geçirmeyi daimi kılar

Dr.Sema KARA 
Bafra Toplum Sağlığı Merkezi

                                                                                           

—